Nederlandse consumenten, supermarkten en overheid willen een plantaardiger voedselsysteem – maar smaak en prijs zitten voortgang in de weg

Nederland loopt wereldwijd voorop in het stimuleren van de eiwitdiversificatie. In 2023 heeft de regering als doel gesteld dat 50% van de nationale eiwitconsumptie in 2030 plantaardig moet zijn, en de volledige supermarktsector heeft toegezegd om dit doel te helpen realiseren. Maar de praktijk blijkt nog weerbarstig. 

Grote ketens zoals Albert Heijn, Jumbo en Lidl hebben de afgelopen jaren ruim geïnvesteerd in uitbreiding van hun assortiment plantaardige huismerkproducten, en veel winkels proberen de consument met aanbiedingen te verleiden om meer plantaardig te kopen. Volgens Aldi is hun prijs van vleesvervangers gelijk aan of lager dan die van de dierlijke varianten, en verschillende supermarkten verkopen nu zelfs hybride vleesproducten, waarin dierlijke en plantaardige bestanddelen gecombineerd zijn. 

Desondanks lijkt de voortgang richting de nationale doelstelling te stagneren: het plantaardige aandeel in de totale eiwitconsumptie is de afgelopen twee jaar blijven steken op 39%.

De verkoop van plantaardige producten kende in 2025 zowel ups en downs

In de recente analyse van GFI Europe laat de Nederlandse detailhandelomzet van plantaardige voedingsmiddelen een gemengd beeld zien. Van plantaardige kaas en room, de twee kleinste categorieën, groeide het omzetvolume in 2025 met respectievelijk 3,6% en 5,1%. Deze groei is mogelijk te danken aan de aanzienlijke prijsdaling van deze producten sinds 2023. De kiloprijs van plantaardige room lag vorig jaar voor het eerst onder die van zuivelroom. 

De omzet van plantaardige melk en drinks, de op één na grootste categorie qua omzetwaarde, heeft zich op een relatief hoog niveau gestabiliseerd: bijna 9% van alle in Nederland verkochte melk was in 2025 plantaardig. Hoewel de omzetwaarde met 4% groeide tot € 93,5 miljoen, bleef het omzetvolume gelijk. Hier lijken de gestegen prijzen verdere omzetgroei in de weg te zitten.

Van plantaardige yoghurt daalde het omzetvolume in 2025 met 2,9%, ondanks dat deze categorie door het groeiende aanbod van huismerkproducten gemiddeld goedkoper werd. Mogelijk voldoen deze producten qua smaak, textuur of toepassing nog niet aan de verwachtingen van de consument. Zo laat Amerikaans onderzoek zien dat de smaak van plantaardige yoghurt nog veel ruimte biedt voor verbetering.

Vleesvervangers, qua omzetwaarde de grootste plantaardige categorie in Nederland, hadden het moeilijk in 2025. Het omzetvolume daalde met 10,7%, vooral door een sterke dip in de verkoop van merkproducten. Bij huismerkproducten was de omzetdaling slechts 2%, na een eerdere stijging van 6,7% in 2024. Dit verschil in prestatie weerspiegelt het groeiende verschil in prijs: huismerkproducten zijn goedkoper geworden, maar merkproducten duurder.

In tegenstelling tot de omzetdaling van vleesvervangers groeide het gecombineerde omzetvolume van tofu, tempeh en seitan met maar liefst 27,1% in 2025. Met gemiddeld € 5,11 per kilo was tofu van eigen merk dan ook een zeer voordelige keuze vergeleken met vleesvervangers van gevestigde merken, die met gemiddeld € 15,91 per kilo drie keer zo duur waren.

Ondanks dit prijsvoordeel kochten Nederlandse consumenten in 2025 toch 3,6 keer zoveel vleesvervangers als tofu, tempeh en seitan samen. Producten die qua smaak, textuur of vorm op conventionele vleesproducten lijken, bereiken dus een breder publiek.

Uit afzonderlijke cijfers van Euromonitor blijkt dat de Nederlandse omzet van dierlijk vlees per persoon in 2025 het laagst was in 15 jaar, met een daling van 60,7 kg per persoon in 2011 naar 50,9 kg per persoon in 2025. Hoewel deze verschuiving zich nog niet heeft vertaald in een evenredige groei van de plantaardige sector, is het voor Nederland een belangrijke stap in de richting van eiwitdiversificatie en daarmee samenhangende doelen: het terugdringen van klimaatemissies, het vergroten van de voedselzekerheid, en het beschermen van de volksgezondheid.

Goede intenties, maar nog te weinig daden

Nederlandse consumenten staan er zeker voor open om meer te variëren in hun eetgewoontes. In 2025 was hun voornemen om vaker vleesvervangers, plantaardige zuivel, tofu en peulvruchten te eten gegroeid, zo blijkt uit het ‘Protein Monitor’ rapport van Wageningen University & Research. Maar de omzet van plantaardige opties in dat jaar was nog geen 10% van de totale vlees- en zuivelomzet. Wat weerhoudt deze consumenten ervan om hun voornemens om te zetten in daden?

Uit een afzonderlijk onderzoek blijkt dat Europese consumenten zich bij hun dagelijkse menukeuzes voornamelijk laten leiden door smaak en prijs – de twee factoren waarop bestaande plantaardige producten volgens onze analyse vaak nog onvoldoende presteren.

Wat de omzetcijfers van plantaardige producten wél aantonen, is dat prijsverbetering vaak leidt tot hogere verkoop. In 2025 lieten de goedkopere huismerkproducten een omzetgroei zien van 12%, tegenover een omzetdaling van 12% voor de duurdere merkproducten.

Prijs zegt echter niet alles. De productgroepen waarin de afgelopen jaren het meest is geïnnoveerd op smaak en textuur – vleesvervangers en plantaardige melk – hebben met afstand de grootste omzet. Toch bleek uit smaakproeven in de Verenigde Staten dat consumenten in 2025 slechts 20 van de 122 vleesvervangers beoordeelden als “gelijk of beter” dan hun dierlijke tegenhangers. Deze resultaten laten zien dat smaakpariteit wel degelijk mogelijk is, maar dat er wel moet worden geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling. Dat geldt ook voor plantaardige zuivel: uit hetzelfde Amerikaanse smaakonderzoek blijkt dat hier aanzienlijke verbeteringen nodig zijn om de doorsnee consument over de streep te trekken.

Zolang plantaardige opties zowel qua prijs als smaakervaring een compromis vormen, blijft de wereldwijd toonaangevende doelstelling van Nederland op het gebied van eiwitdiversificatie buiten bereik. Voor het daadwerkelijk laten slagen van een duurzamer en veerkrachtiger voedselsysteem moeten beleidsmakers, onderzoekers, voedselproducenten en retailers blijven investeren in smaakverbetering en kostprijsverlaging van plantaardige voedingsmiddelen.

Nederlandse omzet van plantaardige voedingsmiddelen per productgroep, 2023-2025

	Omzet (waarde)			Omzet (verpakkingen)			Omzet (volume)
	2025 € mln	2024-25 verschil	2023-25 verschil	2025, mln eenheden	2024-25 verschil	2023-25 verschil	2025, mln kg	2024-25 verschil	2023-25 verschil
Vlees	108,1	-10,5%	-17,4%	41,0	-12,1%	-19,0%	8,0	-10,7%	-16,7%
Melk en drinks	93,5	4,0%	-0,3%	49,0	2,3%	-1,9%	46,6	0,7%	-3,8%
Kaas	10,6	0,4%	-7,2%	4,9	2,2%	-0,7%	0,9	3,6%	1,1%
Yoghurt	41,7	-4,6%	-7,2%	21,7	-3,8%	3,8%	12,2	-2,9%	2,1%
Cream	5,5	0,1%	2,6%	4,1	4,0%	4,4%	0,9	5,1%	6,2%
Total	259,4	-4,1%	-9,4%	120,8	-4,1%	-7,4%	68,7	-1,3%	-4,4%
Aanvullende data van producten die niet meegerekend zijn in de plantaardige totaalomzet:
Tofu, tempeh en seitan	13,7	27,3%	41,3%	6,9	26,0%	35,8%	2,2	27,1%	34,9